شباهنگ

السلام علی الحسین
و علی علی ابن الحسین
و علی اولاد الحسین
و علی اصحاب الحسین

فرا رسیدن سالروز اربعین حضرت اباعبدالله الحسین(ع) و یاران باوفا و فداکارش را به همه آزادگان، عدالت‌خواهان و حق‌طلبان جهان تسلیت عرض می‌کنیم.
بی‌تردید، گرامی‌داشت اربعین حسینی تنها بزرگداشت یک واقعه تاریخی نیست، بلکه تجلی ماندگار پاسداشت عدالت، آزادی، کرامت انسانی و ایستادگی در برابر ظلم و ستم است. راهپیمایی عظیم اربعین، نماد وحدت، همبستگی و وفاداری به آرمان‌های والای نهضت عاشورا و پیام جاودانه «هیهات منا الذلة» است؛ پیامی که وجدان‌های بیدار را در سراسر جهان به دفاع از حق، عدالت و ارزش‌های انسانی فرا می‌خواند.
امید است با پیروی از مکتب انسان‌ساز سیدالشهدا(ع)، همواره در مسیر حقیقت، عدالت‌خواهی، احترام به حقوق بشر و پاسداری از کرامت انسان گام برداریم.

امیر المؤمنین امام علی علیه السلام در نهج‌البلاغه می فرماید:

فَاعْتَبِرُوا بِمَا أَصَابَ الاُْمَمَ الْمُسْتَکْبِرِينَ مِنْ قَبْلِکُمْ مِنْ بَأْسِ اللّهِ وَصَوْلاَتِهِ،وَ وَقَائِعِهِ وَ مَثُلاَتِهِ

از آنچه به امتهاى مستکبر پيشين از عذاب خدا و کيفرها و مجازاتهاى او رسيد عبرت بگيريد»

طبق آموزه های قرآن کریم، جریان های ظالم و سرکش در طول تاریخ به شیوه‌های گوناگونی گرفتار عذاب الهی شده‌اند که هر یک متناسب با گناهانشان بوده است. برای نمونه، فرعون و فرعونیان در امواج خروشان دریا غرق شدند و پیکرهای بی‌جانشان در کام آب ناپدید گشت. گروهی دیگر، از جمله قوم لوط، با زمین‌لرزه‌ای سهمگین و بارانی از سنگ (سجّیل) روبه‌رو شدند؛ شهرهای آنان چنان زیر و زبر گردید که جز تلّی از خاک بر جای نماند. قوم عاد نیز گرفتار تندبادی ویرانگر شدند که پیکرهای تنومندشان را همچون پرِ کاه در هوا به هر سو پراکنده می‌ساخت. همچنین، اقوامی هدف صاعقه‌های مرگبار قرار گرفتند و در لحظه‌ای کوتاه، از آنان جز خاکستری باقی نماند.

قرآن کریم این سرنوشت‌ها را در آیۀ چهلم سورۀ عنکبوت چنین جمع‌بندی می‌کند: «فَکُلاًّ أَخَذْنَا بِذَنْبِهِ فَمِنْهُمْ مَّنْ أَرْسَلْنَا عَلَیْهِ حَاصِباً وَمِنْهُمْ مَنْ أَخَذَتْهُ الصَّیْحَةُ وَمِنْهُمْ مَنْ خَسَفْنَا بِهِ الاَْرْضَ وَمِنْهُمْ مَّنْ أَغْرَقْنَا وَمَا کَانَ اللهُ لِیَظْلِمَهُمْ وَلَکِنْ کَانُوا أَنْفُسَهُمْ یَظْلِمُونَ» (عنکبوت/۴۰)؛ «ما هر یک از آنان را به کیفر گناهشان گرفتیم: بر بعضی طوفانی از سنگریزه فرستادیم، برخی را صیحۀ آسمانی فروگرفت، برخی دیگر را در زمین فروبردیم و گروهی را غرق کردیم. خداوند هرگز به آنان ستم نکرد، بلکه آنان خود بر خویشتن ستم روا می‌داشتند». این آیه به‌روشنی تصریح می‌کند که عذاب‌های الهی نه از روی ظلم، بلکه پیامد مستقیم عملکرد خود انسان‌ها بوده است.

بدون شک تازیانه عذاب الهی برسر ظالمان فرود خواهد امد، دیر و زود دارد ولی سوخت و سوز ندارد.

وَ فِی دُونِ مَا اسْتَقْبَلْتُمْ مِنْ عَتْب وَ مَا اسْتَدْبَرْتُمْ مِنْ خَطْب مُعْتَبَرٌ(نهج البلاغه، خطبه 88)

در سختى هایى که شما با آن روبرو شدید و مشکلاتى که پشت سرگذاردید، درس هاى عبرت فراوانى است (ضعف ها و قوّت هاى شما را نمایان مى سازد و راه حلّ مشکلات را، به شما مى آموزد و تجربه اى براى تمام زندگانى شما خواهد بود.

به‌نظر می‌رسد امام (ع) در این بیانات، در مقام تسلی‌بخشی به یاران خویش برآمده و می‌کوشند تا به پرسش‌های ناگفته‌ای که از مواجهه با پیروزی‌های ظاهری دشمنان و ناملایمات وارد بر شیعیان، در اذهان نقش بسته است، پاسخ گویند.

ایشان با تأکید بر این حقیقت، از شتابزدگی در داوری بر حذر می‌دارند و خاطرنشان می‌سازند که ظلم هرگز در گستره‌ی هستی دوام نمی‌آورد؛ مهلت‌های الهی پایان‌پذیر است و کیفرِ سخت، دامانِ ستمگران را درخواهد گرفت.

همچنین، از ایشان خطاب به اصحاب می‌رسد که در برابر گرفتاری‌ها و شداید، هرگز مأیوس و اندوهگین نباشند؛ زیرا این خود سنتی استوار و تغییرناپذیر در نظام آفرینش است که جبرانِ خسارت‌ها و پیروزیِ نهایی بر دشواری‌ها، همواره در پسِ پرده‌ی تحمّلِ رنج‌ها و پشتِ سرِ گذر از بلاها رقم خورده است.

حمله نظامی اتحاد شوروی به افغانستان، فرصتی کم¬نظیر برای پاکستان فراهم آورد تا اهداف ژئوپلیتیک خود را در منطقه پیگیری کند. این رخداد، اسلام‌آباد را به خط مقدم رویارویی شرق و غرب در دوران جنگ سرد بدل ساخت و زمینه را برای جذب حمایت-های گسترده مالی، تسلیحاتی و سیاسی از سوی ایالات متحده و کشورهای عربی فراهم نمود. در پرتو این تحول، پاکستان توانست نهادهای اطلاعاتی و نظامی خود را به‌گونه‌ای بی‌سابقه تقویت کند و دکترین «عمق استراتژیک» را از طریق نفوذ در تحولات افغانستان به اجرا گذارد. با این همه، درک چگونگی شکل¬گیری چنین فرصتی مستلزم واکاوی زمینه‌های داخلی‌ای است که به اشغال افغانستان انجامید.
اشغال افغانستان پدیده‌ای دفعی و پیش‌بینی‌نشده نبود، بلکه محصول فاصله‌گیری نظام‌های سیاسی حاکم از مردم و وابستگی روزافزون آن‌ها به قدرت‌های خارجی محسوب می‌شود. هرچه رژیم‌های وقت از پایگاه اجتماعی خود دورتر می‌شدند، اتکای آن‌ها به بیگانگان برای حفظ قدرت افزایش می‌یافت. پیش از ورود نیروهای شوروی، نظام سیاسی افغانستان سیاست هم‌سویی با مسکو را برگزیده بودند. پس از کودتای هفت ثور، رژیم‌های دست‌نشانده و فاقد مقبولیت مردمی، به‌طور همه‌جانبه به شوروی وابسته شدند و مستشاران نظامی آن کشور حضوری پررنگ در ساختار امنیتی افغانستان یافتند. شواهد متقن حاکی از آن است که رهبران این رژیم‌ها، به‌ویژه پس از وقایع هرات و در مواجهه با گروه‌های مقاومت مسلحی که از آن سوی مرزها نفوذ داده می¬شدند، بارها خواستار اعزام نیروهای شوروی به افغانستان شدند، هرچند این تقاضاها در آغاز از سوی مسکو رد می‌گردید. اما زمانی که حفیظ‌الله امین در سپتامبر ۱۹۷۹ با کودتایی درون‌قدرتی، نورمحمد تره‌کی و هوادارانش را کنار زد، موضوع اعزام نیرو ابعادی جدی به خود گرفت. رژیم‌ وابسته به بیگانه چنین می‌پنداشتند که با تکیه بر قوای شوروی می‌توانند پایه‌های متزلزل قدرت خود را استحکام بخشند.
بر پایه اسناد موجود، امین از مارس ۱۹۷۹ تا زمان اشغال، چهارده بار به‌طور رسمی خواستار ورود نیروهای شوروی شد. رهبران جناح خلق مجموعاً بیست و یک بار چنین تقاضایی را مطرح کرده بودند و امین پس از قبضه کامل قدرت، هفت درخواست مشخص ارائه داد که تنها در دسامبر ۱۹۷۹ چهار مورد از این تقاضانامه‌ها به مسکو ارسال گردید. در این میان، مداخلات پاکستان در افغانستان، تقابل رژیم‌های استبدادی با نیروهای مردمی، و اصرار سران غیرمردمی بر حضور نظامی شوروی، همگی زمینه‌ساز تحقق اشغال شدند. بر اساس توافق امین، حتی پیش از دسامبر ۱۹۷۹ یگان‌هایی از نیروهای شوروی وارد خاک افغانستان شده و در نقاط راهبردی نظیر میدان‌های هوایی بگرام و شیندند، شاهراه سالنگ و دیگر مواضع مستقر گردیده بودند. بدین ترتیب، حضور پررنگ مستشاران نظامی شوروی با همکاری مستقیم رژیم‌های هم‌سو تداوم داشت و بستر را برای اشغال تمام‌عیار هموار می‌ساخت.
در ۲۴ دسامبر ۱۹۷۹، رهبری وزارت دفاع و حزب شوروی تصمیم نهایی خود را برای اعزام نیرو به افغانستان اتخاذ کرد. نیروهای ارتش چهلم ساعت سیزده روز بعد، ۲۵ دسامبر، راهی افغانستان شدند. سفیر شوروی در کابل، تابئیف، پیشاپیش امین را در جریان این تصمیم قرار داده بود که مسکو به یاری کشور دوست می‌شتابد و امین نیز به ستاد کل نیروهای مسلح خود دستور همکاری با سپاهیان شوروی را صادر کرد. از ۲۴ دسامبر، انتقال هوایی نیروها به کابل و بگرام آغاز شد و از فردای آن روز، ستون‌های عظیم نظامی و نفربرهای زرهی از مسیرهای زمینی وارد خاک افغانستان گردیدند.
در واقع، آنچه رخ داد، فراتر از یک اشغال نظامی صرف، زمینه‌ساز تحولاتی ژرف در معادلات منطقه‌ای شد که پاکستان را به بهره‌بردار اصلی آن بدل کرد. این کشور با نقش‌آفرینی به‌عنوان گذرگاه کمک‌های بین‌المللی به نیروهای مجاهدین و پیشبرد سیاست‌های امنیتی خود، ظرفیت نفوذ بی‌سابقه‌ای در افغانستان به دست آورد. الگوهای مداخله‌گرانه و استفاده ابزاری از گروه‌های مسلح غیردولتی که در آن مقطع تاریخی تثبیت شد، همچنان بر مناسبات پرتنش کنونی افغانستان و پاکستان سایه افکنده است. چالش‌های مرزی، کشمکش‌های ژئوپلیتیکی و رقابت بر سر شکل‌دهی به نظم سیاسی افغانستان در دوران پساطالبان، همگی بازتاب تجربه‌ای هستند که در بستر اشغال شوروی و فرصت‌طلبی راهبردی پاکستان ریشه دارد.