شباهنگ

لازم به یادآوری است که این مقاله حدود چهار سال پیش برای نشریه نگاشته شده و سپس به چاپ رسیده است.

همزیستی مسالمت آمیز ادیان توحیدی( اسلام، مسحیت و یهودیت) در فلسطین؛ از منظر فقه سیاسی
اسدالله زائری
چکیده:
همزیستی مسالمت¬آمیز رویکردی است که تحقق آن در جوامعی با تنوع دینی و فرهنگی، به صلح پایدار، سلامت جمعی و رفاه اجتماعی منجر می¬شود. به عبارت دیگر، وجود همزیستی مسالمت¬آمیز در جوامع چنددینی، از مهمترین پیش شرط¬های بقای حیات جمعی و استمرار همزیستی اجتماعی محسوب می-گردد. تاکنون طرح¬ها و راهکارهای متعددی برای تقویت زندگی صلح¬آمیز و پایدار میان ادیان توحیدی در فلسطین ارائه شده است، اما به دلایل گوناگون، این راهکارها موفق به ایجاد همزیستی پایدار بین این ادیان نشده¬اند. این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی و با اتکا به منابع کتابخانه¬ای بر آن است تا راهکارهای همزیستی مسالمت¬آمیز میان ادیان توحیدی در فلسطین را به عنوان یک موضوع فوری و ضروری، مبتنی بر دانش فقه سیاسی تحلیل و بررسی نماید. با توجه به ماهیت پیچیده و طولانی بحران فلسطین و اهمیت ویژه همزیستی مسالمت¬آمیز در جوامع چندفرهنگی، سؤال اصلی پژوهش حاضر این است که همزیستی مسالمت-آمیز میان ادیان توحیدی در چارچوب فقه سیاسی چگونه تعریف می¬شود؟ راهبردهای ایجاد این همزیستی چه مواردی هستند و اصول و مظاهر آن کدامند؟ با بازخوانی و تحلیل منابع دینی و فقهی، می¬توان به اصول بنیادینی همچون توحید، ارتقای کرامت انسانی، نفی سلطه جبارانه (طاغوت)، و فرهنگ گفت وگو دست یافت. همچنین اصول صلح، عدالت، مصلحت اندیشی، تعاون و همکاری، آزادی عقیده و مذهب، احترام متقابل و تعامل سازنده، از مهمترین راهبردها و نمودهای تحقق همزیستی مسالمت¬آمیز میان ادیان توحیدی در فلسطین شناخته می¬شوند. بدون شک، هر سه دین آسمانی و پیامبران الهی، مروج و منادی صلح، سلامت اجتماعی و تسامح نسبت به پیروان دیگر ادیان الهی بوده¬اند و تاریخ، سابقه¬ای طولانی از همزیستی مسالمت-آمیز بین این ادیان ثبت کرده است؛ اما متأسفانه، پیروان ادیان توحیدی در فلسطین به ویژه در شرایط فعلی، گرفتار درگیری¬ها و خشونت¬های پیچیده و طولانی مدت هستند.

عزای امام حسین انسان‌هایی حسینی پرورش می‌دهد.

سوگوارى امام حسين، افراد خوار و ذليل پرورش نمى‌دهد، گريه‌كننده پرورش نمى‌دهد. عزاى امام حسين انسان‌هايى حسينى پرورش مى‌دهد، انسان‌هايى كه همانند امام حسين سكوت كردن در برابر ستمگر را رد مى‌كنند. زنانى پرورش مى‌دهد همچون زينب كه پيكر برادرش را بلند مى‌كند و مى‌گويد: «خدايا اين قربانى را از ما بپذير» آيا اين گريه است‌؟ آيا اين بسنده كردن به گريه است‌؟ اين مجالس سوگوارى و اين مكان همچون مدرسه‌اى كه به ما علم مى‌آموزد، ما را پرورش مى‌دهد و ايمانمان را تقويت مى‌كند.

امام موسی صدر
کتاب سفر شهادت

‌‌‌‌‌‌‌

از متن‌مرجعی تا خودمرجعی: تحلیلی معرفت‌شناختی بر انحراف روشیِ تفسیر به رأی و وارونگی رابطه مفسر و متن.

امیر المومنین امام علی علیه‌السلام در نهج‌البلاغه جملهٔ دارد که می فرماید:«قَدْ حَمَلَ الْکِتَابَ عَلَى آرَائِهِ، وَ عَطَفَ الْحَقَّ عَلَى أَهْوَائِهِ»،"اين عالم نماى گمراه) قرآن را بر اميال و خواسته هاى خود، تطبيق داده و حق را مطابق هوسهاى خويش تفسير کرده است " این جمله فراتر از یک توصیف اخلاقی، یک صورتبندی دقیق از انحراف روش‌شناختی در فهم متون مقدس ارائه می‌دهد. این گزاره، دو مرحله از یک بحران معرفتی را آشکار می‌سازد: مرحلهٔ نخست، «تحمیل پیش‌ پیش فرض ها» (بر کتاب آسمانی) است، جایی که مفسّر به جای آغاز از متن و کشف مراد آن، ذهن اشباع‌شده از نظریات و ایدئولوژی‌های خود را اصل قرار داده و وحی را به سخن گفتن در چارچوب آن وامی‌دارد. مرحلهٔ دوم، نتیجهٔ منطقی این مقدمه است: «انقیاد حقیقت در برابر میل» (عطف حق بر اهواء). در این مرحله، حقیقت کارکرد ارجاعی و هنجاری خود را از دست می‌دهد و به ابزاری برای مشروعیت‌بخشی به تمایلات نفسانی مبدل می‌شود. این فرایند، مصداق کامل «خودمرجعی» به جای «متن‌مرجعی» است.
این الگوی انحرافی، در تقابل تام با مدل معرفتی عالِم واقعی قرار می‌گیرد. عالم واقعی بر مبنای اصل «تبعیت معرفتی» عمل می‌کند. او با آگاهی از محدودیت‌های ادراک بشری، کلان‌روایتی بیرونی (وحی) را می‌پذیرد و فهم خویش را در گفت‌وگویی مستمر با آن تصحیح و تهذیب می‌کند. در این پارادایم، خواست و ارادهٔ عالم، نه نفی‌شده، که در فرایندی آگاهانه، هم‌سو و مستحیل در مراد وحی می‌گردد. به بیان دقیق‌تر، او «فاعل شناسا»یی است که سوژگی خود را در گرو «پذیرش هدایت» از سوی «دیگریِ متعالی» (قرآن) می‌یابد و با آن هم‌افقی وجودی پیدا می‌کند.
از این رو، شاخصه‌ای قطعی‌تر از معیار «امام بودن قرآن یا مأموم بودن آن» برای تفکیک عالمان راستین از عالم‌نمایان وجود ندارد. عالم مخلص کسی است که در ساختار فکری خویش، جایگاه «امام» و «مأموم» را به درستی تبیین کرده است: او قرآن را امام و پیشوای خویش می‌بیند و در همهٔ ابعاد نظری و عملی، تبعیت از آن را نصب‌العین خود می‌سازد. در مقابل، «عالم‌نما»ی فریبکار دچار نوعی «وارونگی معرفتی» است. او خود را در جایگاه امام و سوژهٔ فعّال مطلق می‌نشاند و قرآن را به یک ابژهٔ منفعل و تأویل‌پذیر تقلیل می‌دهد. خطر این شخصیت، محصول همین وارونگی است: او با ابزار هرمنوتیکی «تفسیر به رأی» و مغالطات توجیهی، محصولی انحرافی عرضه می‌کند که به دلیل بسته‌بندی دینی‌اش، قدرت اغواگری و تخریب بالایی دارد. او نه تنها خود در چرخهٔ خودفریبی گرفتار است، بلکه با ارائهٔ قرائتی تحریف‌شده از دین، بنیان‌های ایمان و اخلاق را در جامعه متزلزل می‌سازد و حقیقت ناب را در پستوی امیال شخصی و قدرت‌طلبی خویش محو می‌کند.
نهج‌البلاغه، خطبه 87.

السلام علی الحسین
و علی علی ابن الحسین
و علی اولاد الحسین
و علی اصحاب الحسین

فرا رسیدن سالروز اربعین حضرت اباعبدالله الحسین(ع) و یاران باوفا و فداکارش را به همه آزادگان، عدالت‌خواهان و حق‌طلبان جهان تسلیت عرض می‌کنیم.
بی‌تردید، گرامی‌داشت اربعین حسینی تنها بزرگداشت یک واقعه تاریخی نیست، بلکه تجلی ماندگار پاسداشت عدالت، آزادی، کرامت انسانی و ایستادگی در برابر ظلم و ستم است. راهپیمایی عظیم اربعین، نماد وحدت، همبستگی و وفاداری به آرمان‌های والای نهضت عاشورا و پیام جاودانه «هیهات منا الذلة» است؛ پیامی که وجدان‌های بیدار را در سراسر جهان به دفاع از حق، عدالت و ارزش‌های انسانی فرا می‌خواند.
امید است با پیروی از مکتب انسان‌ساز سیدالشهدا(ع)، همواره در مسیر حقیقت، عدالت‌خواهی، احترام به حقوق بشر و پاسداری از کرامت انسان گام برداریم.

امیر المؤمنین امام علی علیه السلام در نهج‌البلاغه می فرماید:

فَاعْتَبِرُوا بِمَا أَصَابَ الاُْمَمَ الْمُسْتَکْبِرِينَ مِنْ قَبْلِکُمْ مِنْ بَأْسِ اللّهِ وَصَوْلاَتِهِ،وَ وَقَائِعِهِ وَ مَثُلاَتِهِ

از آنچه به امتهاى مستکبر پيشين از عذاب خدا و کيفرها و مجازاتهاى او رسيد عبرت بگيريد»

طبق آموزه های قرآن کریم، جریان های ظالم و سرکش در طول تاریخ به شیوه‌های گوناگونی گرفتار عذاب الهی شده‌اند که هر یک متناسب با گناهانشان بوده است. برای نمونه، فرعون و فرعونیان در امواج خروشان دریا غرق شدند و پیکرهای بی‌جانشان در کام آب ناپدید گشت. گروهی دیگر، از جمله قوم لوط، با زمین‌لرزه‌ای سهمگین و بارانی از سنگ (سجّیل) روبه‌رو شدند؛ شهرهای آنان چنان زیر و زبر گردید که جز تلّی از خاک بر جای نماند. قوم عاد نیز گرفتار تندبادی ویرانگر شدند که پیکرهای تنومندشان را همچون پرِ کاه در هوا به هر سو پراکنده می‌ساخت. همچنین، اقوامی هدف صاعقه‌های مرگبار قرار گرفتند و در لحظه‌ای کوتاه، از آنان جز خاکستری باقی نماند.

قرآن کریم این سرنوشت‌ها را در آیۀ چهلم سورۀ عنکبوت چنین جمع‌بندی می‌کند: «فَکُلاًّ أَخَذْنَا بِذَنْبِهِ فَمِنْهُمْ مَّنْ أَرْسَلْنَا عَلَیْهِ حَاصِباً وَمِنْهُمْ مَنْ أَخَذَتْهُ الصَّیْحَةُ وَمِنْهُمْ مَنْ خَسَفْنَا بِهِ الاَْرْضَ وَمِنْهُمْ مَّنْ أَغْرَقْنَا وَمَا کَانَ اللهُ لِیَظْلِمَهُمْ وَلَکِنْ کَانُوا أَنْفُسَهُمْ یَظْلِمُونَ» (عنکبوت/۴۰)؛ «ما هر یک از آنان را به کیفر گناهشان گرفتیم: بر بعضی طوفانی از سنگریزه فرستادیم، برخی را صیحۀ آسمانی فروگرفت، برخی دیگر را در زمین فروبردیم و گروهی را غرق کردیم. خداوند هرگز به آنان ستم نکرد، بلکه آنان خود بر خویشتن ستم روا می‌داشتند». این آیه به‌روشنی تصریح می‌کند که عذاب‌های الهی نه از روی ظلم، بلکه پیامد مستقیم عملکرد خود انسان‌ها بوده است.

بدون شک تازیانه عذاب الهی برسر ظالمان فرود خواهد امد، دیر و زود دارد ولی سوخت و سوز ندارد.

وَ فِی دُونِ مَا اسْتَقْبَلْتُمْ مِنْ عَتْب وَ مَا اسْتَدْبَرْتُمْ مِنْ خَطْب مُعْتَبَرٌ(نهج البلاغه، خطبه 88)

در سختى هایى که شما با آن روبرو شدید و مشکلاتى که پشت سرگذاردید، درس هاى عبرت فراوانى است (ضعف ها و قوّت هاى شما را نمایان مى سازد و راه حلّ مشکلات را، به شما مى آموزد و تجربه اى براى تمام زندگانى شما خواهد بود.

به‌نظر می‌رسد امام (ع) در این بیانات، در مقام تسلی‌بخشی به یاران خویش برآمده و می‌کوشند تا به پرسش‌های ناگفته‌ای که از مواجهه با پیروزی‌های ظاهری دشمنان و ناملایمات وارد بر شیعیان، در اذهان نقش بسته است، پاسخ گویند.

ایشان با تأکید بر این حقیقت، از شتابزدگی در داوری بر حذر می‌دارند و خاطرنشان می‌سازند که ظلم هرگز در گستره‌ی هستی دوام نمی‌آورد؛ مهلت‌های الهی پایان‌پذیر است و کیفرِ سخت، دامانِ ستمگران را درخواهد گرفت.

همچنین، از ایشان خطاب به اصحاب می‌رسد که در برابر گرفتاری‌ها و شداید، هرگز مأیوس و اندوهگین نباشند؛ زیرا این خود سنتی استوار و تغییرناپذیر در نظام آفرینش است که جبرانِ خسارت‌ها و پیروزیِ نهایی بر دشواری‌ها، همواره در پسِ پرده‌ی تحمّلِ رنج‌ها و پشتِ سرِ گذر از بلاها رقم خورده است.

حمله نظامی اتحاد شوروی به افغانستان، فرصتی کم¬نظیر برای پاکستان فراهم آورد تا اهداف ژئوپلیتیک خود را در منطقه پیگیری کند. این رخداد، اسلام‌آباد را به خط مقدم رویارویی شرق و غرب در دوران جنگ سرد بدل ساخت و زمینه را برای جذب حمایت-های گسترده مالی، تسلیحاتی و سیاسی از سوی ایالات متحده و کشورهای عربی فراهم نمود. در پرتو این تحول، پاکستان توانست نهادهای اطلاعاتی و نظامی خود را به‌گونه‌ای بی‌سابقه تقویت کند و دکترین «عمق استراتژیک» را از طریق نفوذ در تحولات افغانستان به اجرا گذارد. با این همه، درک چگونگی شکل¬گیری چنین فرصتی مستلزم واکاوی زمینه‌های داخلی‌ای است که به اشغال افغانستان انجامید.
اشغال افغانستان پدیده‌ای دفعی و پیش‌بینی‌نشده نبود، بلکه محصول فاصله‌گیری نظام‌های سیاسی حاکم از مردم و وابستگی روزافزون آن‌ها به قدرت‌های خارجی محسوب می‌شود. هرچه رژیم‌های وقت از پایگاه اجتماعی خود دورتر می‌شدند، اتکای آن‌ها به بیگانگان برای حفظ قدرت افزایش می‌یافت. پیش از ورود نیروهای شوروی، نظام سیاسی افغانستان سیاست هم‌سویی با مسکو را برگزیده بودند. پس از کودتای هفت ثور، رژیم‌های دست‌نشانده و فاقد مقبولیت مردمی، به‌طور همه‌جانبه به شوروی وابسته شدند و مستشاران نظامی آن کشور حضوری پررنگ در ساختار امنیتی افغانستان یافتند. شواهد متقن حاکی از آن است که رهبران این رژیم‌ها، به‌ویژه پس از وقایع هرات و در مواجهه با گروه‌های مقاومت مسلحی که از آن سوی مرزها نفوذ داده می¬شدند، بارها خواستار اعزام نیروهای شوروی به افغانستان شدند، هرچند این تقاضاها در آغاز از سوی مسکو رد می‌گردید. اما زمانی که حفیظ‌الله امین در سپتامبر ۱۹۷۹ با کودتایی درون‌قدرتی، نورمحمد تره‌کی و هوادارانش را کنار زد، موضوع اعزام نیرو ابعادی جدی به خود گرفت. رژیم‌ وابسته به بیگانه چنین می‌پنداشتند که با تکیه بر قوای شوروی می‌توانند پایه‌های متزلزل قدرت خود را استحکام بخشند.
بر پایه اسناد موجود، امین از مارس ۱۹۷۹ تا زمان اشغال، چهارده بار به‌طور رسمی خواستار ورود نیروهای شوروی شد. رهبران جناح خلق مجموعاً بیست و یک بار چنین تقاضایی را مطرح کرده بودند و امین پس از قبضه کامل قدرت، هفت درخواست مشخص ارائه داد که تنها در دسامبر ۱۹۷۹ چهار مورد از این تقاضانامه‌ها به مسکو ارسال گردید. در این میان، مداخلات پاکستان در افغانستان، تقابل رژیم‌های استبدادی با نیروهای مردمی، و اصرار سران غیرمردمی بر حضور نظامی شوروی، همگی زمینه‌ساز تحقق اشغال شدند. بر اساس توافق امین، حتی پیش از دسامبر ۱۹۷۹ یگان‌هایی از نیروهای شوروی وارد خاک افغانستان شده و در نقاط راهبردی نظیر میدان‌های هوایی بگرام و شیندند، شاهراه سالنگ و دیگر مواضع مستقر گردیده بودند. بدین ترتیب، حضور پررنگ مستشاران نظامی شوروی با همکاری مستقیم رژیم‌های هم‌سو تداوم داشت و بستر را برای اشغال تمام‌عیار هموار می‌ساخت.
در ۲۴ دسامبر ۱۹۷۹، رهبری وزارت دفاع و حزب شوروی تصمیم نهایی خود را برای اعزام نیرو به افغانستان اتخاذ کرد. نیروهای ارتش چهلم ساعت سیزده روز بعد، ۲۵ دسامبر، راهی افغانستان شدند. سفیر شوروی در کابل، تابئیف، پیشاپیش امین را در جریان این تصمیم قرار داده بود که مسکو به یاری کشور دوست می‌شتابد و امین نیز به ستاد کل نیروهای مسلح خود دستور همکاری با سپاهیان شوروی را صادر کرد. از ۲۴ دسامبر، انتقال هوایی نیروها به کابل و بگرام آغاز شد و از فردای آن روز، ستون‌های عظیم نظامی و نفربرهای زرهی از مسیرهای زمینی وارد خاک افغانستان گردیدند.
در واقع، آنچه رخ داد، فراتر از یک اشغال نظامی صرف، زمینه‌ساز تحولاتی ژرف در معادلات منطقه‌ای شد که پاکستان را به بهره‌بردار اصلی آن بدل کرد. این کشور با نقش‌آفرینی به‌عنوان گذرگاه کمک‌های بین‌المللی به نیروهای مجاهدین و پیشبرد سیاست‌های امنیتی خود، ظرفیت نفوذ بی‌سابقه‌ای در افغانستان به دست آورد. الگوهای مداخله‌گرانه و استفاده ابزاری از گروه‌های مسلح غیردولتی که در آن مقطع تاریخی تثبیت شد، همچنان بر مناسبات پرتنش کنونی افغانستان و پاکستان سایه افکنده است. چالش‌های مرزی، کشمکش‌های ژئوپلیتیکی و رقابت بر سر شکل‌دهی به نظم سیاسی افغانستان در دوران پساطالبان، همگی بازتاب تجربه‌ای هستند که در بستر اشغال شوروی و فرصت‌طلبی راهبردی پاکستان ریشه دارد.

کشمکش‌های درونی و منازعه بر سر قدرت، همواره از چالش‌های اساسی رژیم‌های فاقد پشتوانه مردمی در افغانستان به شمار می‌رفته است. در همین چارچوب، حفیظ‌الله امین با حذف فیزیکی نورمحمد تره‌کی، هم‌حزبی خود، مسیر زمام‌داری را برای خویش هموار ساخت. بنابر روایت‌های تاریخی، امین تره‌کی را به قتل رساند و در ۲۴ سنبله ۱۳۵۸ (۱۵ سپتامبر ۱۹۷۹) جای او را گرفت. تلویزیون کابل در ساعت هشت شب ۱۶ سپتامبر اعلام کرد که تره‌کی به دلیل «بیماری» از انجام وظایف اداری کناره گرفته و این موضوع را به دفتر سیاسی حزب دموکراتیک خلق و شورای انقلاب اطلاع داده است. این ادعا سرپوشی بر واقعیتِ حذف سیاسی او در جریان نزاع قدرت بود. بعدها رادیو کابل خبر درگذشت تره‌کی را در ۹ اکتبر ۱۹۷۹ منتشر کرد.
پس از آنکه امین قدرت را به‌طور کامل قبضه کرد، افغانستان با آشفتگی فزاینده‌ای روبه‌رو شد. مداخلات آشکار پاکستان و سازمان‌دهی «نیروهای مخالف» و «جهاد» از سوی استخبارات نظامی آن کشور، نیروهای مجاهدین را از نظر کمی و کیفی تقویت کرده و صحنه سیاسی افغانستان را به‌شدت پیچیده ساخته بود. تشدید چالش‌های داخلی و جنگ قدرت، گام‌به‌گام پاکستان را به تحقق خواسته‌های راهبردی‌اش نزدیک‌تر می‌کرد.
امین پیش از این خود را از وفادارترین طرفداران مسئله پشتونستان می‌دانست و تره‌کی را متهم می¬کرد که در دیدار با ژنرال ضیاءالحق، رئیس‌جمهور پاکستان، در هاوانا بر سر این موضوع سازش کرده است. با این همه، هنگامی که خود به قدرت رسید، به سراغ همان قفلی رفت که کلیدش در دست پاکستان بود، اما اقدام شتاب‌زده‌اش برای بقای قدرت، دستاوردی به همراه نداشت و او را دست‌خالی گذاشت.
امین در مواجهه با بحران‌های فزاینده، ناگزیر به سوی عادی‌سازی روابط با پاکستان گام برداشت، در حالی‌که مقام‌های پاکستانی که خود را در موقعیت برتر می‌دیدند، تمایلی به این نزدیکی نشان نمی‌دادند. او پس از کسب قدرت در سال ۱۹۷۹، کوشش‌هایی را برای بهبود مناسبات آغاز کرد. به گفته دکتر شاه ولی، پس از ۲۶ سنبله دو نامه، یکی برای آقای شاهی (وزیر خارجه وقت پاکستان) و دیگری برای رئیس‌جمهور ضیاءالحق ارسال شد و نیت افغانستان برای بهبود روابط به طرف پاکستانی گوشزد گردید. پیش از آن نیز مذاکراتی صورت گرفته و پاکستان با ارتقای سطح گفت‌وگوها تا سطح وزرای خارجه موافقت کرده بود؛ بر این اساس مقرر شد آقای شاهی به کابل سفر کند. این برنامه درست یک هفته پیش از هجوم اتحاد شوروی تنظیم شد، اما بدیِ هوا سبب کاهش دید در میدان هوایی کابل گردید و سفر را یک هفته به تعویق انداخت. روایت دیگری نیز حاکی است که قرار بود آقای شاهی در ۲۲ سپتامبر وارد کابل شود و حتی برای استقبال از او فرش قرمز پهن کرده بودند و شاه ولی در میدان هوایی انتظار می‌کشید، اما هواپیمای حامل او بدون توقف از فراز کابل عبور کرد و مستقیماً به سوی ایران پرواز نمود.
رژیم متزلزل امین او را در موقعیتی شکننده قرار داده بود و تلاش‌هایش برای حفظ قدرت، از جمله سیاست نزدیکی به پاکستان، در همین راستا قابل تحلیل است. نزدیکی هم‌زمان با آمریکا و پاکستان می‌توانست مانعی در برابر اقدام نظامی شوروی علیه او ایجاد کند، اما ژنرال ضیاءالحق برای حل اختلافات با کابل عجله‌ای نشان نمی‌داد. امین می‌کوشید با پاسخ مثبت به خواسته‌های پاکستان، از بحران‌های پیشِ رو عبور کند. بر پایه ادعاهایی که پس از تجاوز شوروی مطرح شد، هدف او از این نزدیکی، تشکیل یک حکومت ائتلافی با مخالفان و تصفیه عناصر کمونیست بود. این تلاش‌ها در شرایطی دنبال می‌شد که هر دو کشور همچنان به تقویت و تحریک نیروهای مخالف یکدیگر ادامه می‌دادند.

الگوی رفتاری امین در قبال پاکستان، که برآمده از شرایط بحرانی داخلی و بی‌اعتمادی ساختاری بود، فراتر از آن مقطع تاریخی نیز در مناسبات دو کشور طنین‌انداز شده بود. امروزه نیز تنش‌های مرزی، اختلاف‌های ریشه‌دار بر سر خط دیورند، پویایی‌های ژئوپلیتیکی مرتبط با جنبش‌های فرامرزی و رقابت قدرت‌های منطقه¬ای، صحنه روابط افغانستان و پاکستان را همچنان پیچیده و شکننده نگه داشته است. از این رو، دوره کوتاه حکومت امین را می‌توان نمونه‌ای فشرده از تداوم تاریخی الگوی تنش‌آلود میان دو همسایه دانست که راه‌حل‌های عجولانه، آن را به بن‌بست‌های عمیق‌تری کشانده است.

پیمان‌شکنی، سرچشمهٔ جنگ‌هاست

🗞این حدیث شریف ، یکی از مهم‌ترین عوامل بروز درگیری‌ها و جنگ‌ها را پیمان شکنی و پایبند نبودن به عهد و قول معرفی می‌کند

📘الْخُلْفُ مَثَارُ اَلْحُرُوبِ
📙حدیث : 705
📖صفحه : 43

امیر المومنین علی علیه السلام می فرماید، َمَنْ سَلَّ سَيْفَ الْبَغْيِ قُتِلَ بِهِ
آنكس كه تيغ ستم بركشد (سرانجام) با همان تيغ كشته مى شود»؛ (نهج البلاغه،حکمت_34)
در طول تاريخ بسيار ديده شده كه ظالمان با همان روش كه ديگران را مى كشتند كشته شده اند.
تاریخ، تکرار داستان ظالمان و قاتلانی است که در جنایت و کشتار ید طولای داشته اند، سر انجام خود با همان ابزار به سزایی اعمال شان رسیده اند؛ تاریخ به یاد دارند که ظالم بر فراز چوبه‌داری که خود برپا کرده، تاب می‌خورد. فالاریس، فرمانروای سنگدل سیسیل، گاوی برنجین ساخت تا فریاد قربانیان را به نعره گاو بدل کند؛ سال‌ها بعد خود در همان گاو سوزانده شد. هامانِ وزیر نیز داری بلند برای بیگناهی برافراشت، اما پایش لغزید و بر همان دار آویخته شد. روبسپیر، مروج ترورِ، هزاران تن را به گیوتین سپرد تا اینکه تیغ، گردن خودش را نیز بوسید. صدام، دیکتاتوری که دار را نانِ روزمره مخالفان کرده بود، در سحرگاه عید، طعم همان طناب را چشید. این چرخش از سر تصادف نیست؛ ظالم با عادی‌سازی خشونت، راه گفتگو را می‌بندد و بازی مرگی را می‌آغازد که روزی خود مهره قربانی آن می‌شود. هر وسیله سرکوب، بذر فرهنگی را می‌کارد که دروکننده‌اش بیرون از گود نیست. تاریخ اینگونه زمزمه می‌کند: ابزار ستم وفادار نیست؛ دیر یا زود به دست دشمن می‌چرخد و همان زخم را بر پیکر صاحبش می‌نشاند. قاتلان مثل ترامپ و نتانیا هو، این را به یاد دشاته باشد که روزی دیر یا زود، با همان ابزاری که کودکان را کشت خود شان به درک واصل خواهد شد.